Witamy na stronie VIII LO w Lublinie

Zofia Nałkowska- Życie zawodowe i twórczość

Wersja do wydrukuSend by email

Życie zawodowe i twórczość

Zofia Nałkowska urodziła się w Warszawie 10 listopada 1884 roku. Jej ojciec, Wacław, był wybitnym uczonym, geografem, pedagogiem oraz odważnym postępowym publicystą. Matka - Anna z Szafranków pomagała mężowi w pracy naukowej, a jako doświadczony dydaktyk opracowała na użytek szkół szereg podręczników z zakresu wiedzy o ziemi ojczystej. W roku 1871 Zofia skończyła gimnazjum w Lublinie. Po ukończeniu edukacji w 1901 roku na prywatnej pensji dla dziewcząt, studiów wyższych - pomimo zapału do nauki - Nałkowska nie podjęła. W ówczesnym zaborze rosyjskim nie było wyższych uczelni dla dziewcząt, a za granicę - z braku dostatecznych środków materialnych - nie mogła wyjechać. Intelektualnemu i artystycznemu rozwojowi pisarki sprzyjała atmosfera domu jej rodziców. W domu tym skupiali się najwartościowsi ludzie przełomu XIX i XX wieku- publicyści, naukowcy, pisarze, itd. W takim właśnie klimacie rozpoczęła pracę literacką, wydając w ciągu 25 lat dwadzieścia tomów powieści i małych form prozy oraz trzy utwory dramatyczne. Zajmowała się również publicystyką. Debiutowała w 1898 roku wierszem "Pamiętam" w "Przeglądzie Tygodniowym", pierwsze opowiadanie drukowała w 1903 roku w "Ogniwie", a pierwszą powieść w 1904 roku w "Prawdzie". W 1904 poślubiła poetę i pedagoga L. Rygiera. W latach 1906/07 mieszkała z mężem w Kielcach. Dwa lata później rok spędziła w Krakowie, potem do roku 1922 mieszkała w Warszawie lub rodzinnym domu na Górkach pod Wołominem, gdzie poświęcała się pracy pisarskiej. W roku 1916 poznała bojowca PPS i dowódcę żandarmerii legionów J. Jura - Gorzechowskiego a w roku 1922 poślubiła go. W roku 1920 uczestniczyła w organizowaniu ZZLP. Pracowała też w Biurze Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rządu. W latach 1922-26 mieszkała kolejno pod Wilnem i w Grodnie, gdzie pracowała w Towarzystwie Opieki nad Więźniami. Powróciła do Warszawy i trzy lata później rozstała się z mężem. Brała udział w pracach ZZLP, a także Pen Clubu (gdzie była wiceprezesem od 1928, a także również po wojnie). Często wyjeżdżała na kongresy międzynarodowe. Organizowała procesy w sprawie więźniów politycznych. Od 1933 była członkiem PAL, od tegoż roku należała do grupy literackiej Przedmieście. Była też członkiem belgijskiej Akademii Kobiecej. Podczas okupacji niemieckiej mieszkała w Warszawie z matką i siostrą, utrzymując się z prowadzenia sklepu tytoniowego, założonego przez siebie i siostrę. Brała udział w konspiracyjnym życiu literackim. Pod koniec okupacji z powrotem wróciła do pisania. Po otworzeniu KRN przyjęła mandat poselski. Powstanie warszawskie przetrwała u przyjaciół w Adamowiznie pod Grodziskiem. Po wyzwoleniu znalazła się w Krakowie, gdzie zasiadała w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich. Tę odpowiedzialną misję pełniła także w organizowanym przez nią oddziale w Łodzi. W okresie powojennym Nałkowska mieszkała początkowo w Łodzi, potem w Warszawie. Włączyła się aktywnie w nurt życia kulturalnego i społecznego lat powojennych, była m.in. od roku 1945 posłem do Krajowej Rady Narodowej, a następnie posłem na Sejm. Rozwijała działalność w Komitecie Obrońców Pokoju i Lidze Walki z Rasizmem. Zorganizowała miejscowy oddział Komisji, jeździła po Polsce, odbywając wizje lokalne. Weszła w 1945 roku w skład redakcji tygodnika "Kuźnica". Brała udział w posiedzeniach KRN i w pracach Komisji Kultury i Sztuki w Warszawie. Była przewodniczącą Towarzystwa Przyjaźni Polsko - Francuskiej, prowadziła szeroką działalność propagandową, wyjeżdżała z delegacjami pisarzy polskich. Wybrana została do Sejmu Ustawodawczego, potem do Sejmu PRL, pracowała w komisji kultury i sztuki. Po przeniesieniu się do Warszawy, była czynną działaczką Komitetu Obrońców Pokoju. W pierwszym okresie twórczości pisała powieści psychologiczno- obyczajowe w poetyce modernistycznej, dotyczące głównie życia i sytuacji społecznej kobiet. Mając jedynie jedenaście lat zaczęła pisać wiersze. Właśnie w tym wieku zadebiutowała wierszem "W ogrodzie", który już mówił o talencie Zosi. Po odzyskaniu niepodległości poszerzyła zainteresowania o aktualną problematykę społeczno- polityczną, porzucając wybujały indywidualizm i pogłębiając refleksję filozoficzną w powieściach o przedwojennej warstwie rządzącej. Plonem jej pracy w KBZH (Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich) był tom wstrząsających opowiadań o ludobójstwie- "Medaliony". Nałkowska napisała także książkę biograficzną dla młodzieży "Mój ojciec". Była współautorką scenariusza filmu "Granica" (1938) w reżyserii J. Lejtesa, na podstawie własnej powieści. W 1978 roku powstała druga wersja ekranowa tej powieści, wg scenariusza J. Hena w reżyserii J. Rybkowskiego. Nałkowska interesowała się dokonaniami filmowymi, w 1947 roku opracowała pisemną opinię o scenariuszu filmu "Ostatni etap" W. Jakubowskiej, a w 1957 roku opowiedziała się na temat polskiej szkoły filmowej. Zofia Nałkowska znała wielu sławnych ludzi, m.in. byli to: Maria Dąbrowska, która podobnie jak Nałkowska przez całe życie pisała dzienniki, Mieczysław Jastrun, ojciec Tomasza Jastruna. Z Mieczysławem Jastrunem Nałkowska lubiła polemizować na tematy miłości i erotyki. Natomiast Tomasz Jastrun, poeta młodej generacji, pisze nadal m.in. felietony, wydaje doskonałe tomiki. Nałkowska znała osobiście marszałka Piłsudskiego. Wyrazem uznania dla obywatelskich i twórczych zasług Nałkowskiej były liczne nagrody oraz najwyższe odznaczenia państwowe, jakie autorka "Granicy" i "Węzłów życia" otrzymała w okresie międzywojennym oraz w odrodzonej Polsce. Zmarła w Warszawie 17 grudnia 1954 roku. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Powązkach

Opracowały:

Karolina Gołębiowska kl. I "g" 
Sylwia Kowalska kl. I "g"